Vakantie betekent voor veel mensen even een ander ritme. Minder afspraken, minder meldingen en minder momenten waarop verschillende dingen tegelijkertijd om aandacht vragen. We lezen een boek, maken een wandeling, koken samen of zitten ergens zonder direct resultaat.      

 

We zijn vaker gewoon in het moment. Na de zomervakantie verandert dat ritme meestal snel. Agenda's vullen zich, overleggen beginnen weer en de eerste deadlines dienen zich aan. Het werk gaat weer AAN. En wij gaan mee. We gebruiken dat woord ook steeds vaker. We staan de hele dag AAN. Voor een belangrijke bijeenkomst moeten we even AAN. En na een drukke werkdag lukt het soms maar moeilijk om weer UIT te gaan.in het moment.

 

Maar misschien is er nog een andere interessante vraag: 

 

Ben ik alleen AAN, of ben ik ook AANwezig?

 

Waar is onze aandacht?

AAN staan en AANwezig zijn lijken misschien op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.

Je kunt een hele dag AAN staan en tegelijkertijd nergens echt aanwezig zijn. In een overleg zitten terwijl je een mail beantwoordt. Naar een collega luisteren terwijl je in gedachten je antwoord al formuleert. Aan een ingewikkeld vraagstuk werken terwijl meldingen voortdurend je aandacht ergens anders naartoe trekken.

In organisaties praten we veel over tijd als schaars goed. Maar misschien is onze aandacht minstens zo schaars.

 

AANwezig zijn betekent daarbij niet dat onze aandacht altijd naar de ander moet gaan. Het gaat om het vermogen om aandacht te richten op dat wat er op dat moment toe doet.

Soms is dat een collega die iets probeert te vertellen. Soms een ingewikkeld inhoudelijk vraagstuk. Soms iets wat schuurt in een team. En soms een klein signaal waarvan nog helemaal niet duidelijk is wat het betekent.

 

Aandacht zonder direct te handelen

In mindfulness en meditatie wordt aanwezigheid bewust geoefend. Niet door helemaal 'uit' te gaan, maar door op te merken waar de aandacht is. Gedachten komen voorbij, geluiden dienen zich aan, de aandacht dwaalt af. De oefening is om dat op te merken en de aandacht weer terug te brengen.

Niet alles wat zich aandient, vraagt daarbij om een reactie.

 

Die gedachte raakt aan het begrip holding space: ruimte kunnen maken voor wat zich aandient, zonder die ruimte onmiddellijk zelf te vullen.

 

Ook vanuit een antropologische blik is dat interessant. Een antropoloog probeert eerst waar te nemen voordat hij betekenis geeft. Kijken, luisteren, vragen stellen. Wat gebeurt hier eigenlijk? Welke verschillende perspectieven bestaan er? Wat wordt gezegd en wat juist niet?

 

Op de werkvloer blijkt dat soms behoorlijk lastig. Een collega die ergens mee worstelt? We geven advies. Weerstand tegen een verandering? We leggen nog een keer uit waarom die verandering nodig is. Gedoe in een team? We zoeken naar een interventie. Terwijl niet alles wat aandacht vraagt ook direct om een oplossing vraagt.

 

Soms is aandacht geven: erbij blijven. Luisteren. Kijken. Nieuwsgierig zijn. En verdragen dat je nog even niet weet wat er nodig is.

 

Juist voor leiders is dat interessant. In roerige tijden neemt de druk vaak toe om meer AAN te staan. Om antwoorden te geven, besluiten te nemen, te communiceren en tempo te maken. Terwijl leiderschap soms misschien iets anders vraagt: niet verdwijnen, maar ook niet onmiddellijk de ruimte vullen.

Aanwezig blijven bij wat er gebeurt.

 

Fika: aandacht als ritueel

Maar hoe zorg je ervoor dat aandacht niet alleen een goed voornemen blijft zodra de agenda weer volloopt?

In Zweden kennen ze Fika: een alledaags ritueel waarbij het werk bewust wordt onderbroken voor koffie, vaak iets lekkers en vooral ontmoeting. Een ogenschijnlijk eenvoudig koffiemoment, waarin het sociale karakter minstens zo belangrijk is als de koffie zelf. Interessant is niet zozeer de koffie of het bekende kaneelbroodje. Interessanter is dat aandacht voor elkaar een ritueel krijgt.

 

Rituelen helpen ons om overgangen te maken. Ze markeren dat we iets anders gaan doen en dat daarbij tijdelijk andere regels gelden. Even niet produceren, oplossen of door naar het volgende punt. Maar stoppen, ontmoeten en aanwezig zijn.

 

Ook organisaties zitten vol met zulke rituelen. De dagstart, het wekelijkse teamoverleg, samen lunchen, de vrijdagmiddagborrel of het rondje bij de start van een vergadering. Alleen zijn we ons lang niet altijd bewust van wat die rituelen met onze aandacht doen. Het is daarom interessant om eens naar de eigen werkdag te kijken.

 

Welke momenten helpen om werkelijk AANwezig te zijn?

Dat hoeft geen Nederlandse variant van Fika te worden. Het kan ook veel kleiner. Een overleg beginnen zonder direct de agenda in te duiken. Een gesprek voeren met de laptop dicht. Samen een rondje lopen. Een stilte niet onmiddellijk opvullen. Of bewust even blijven zitten wanneer iemand iets vertelt, in plaats van ondertussen alweer door te gaan naar het volgende. Niet als nóg een activiteit die aan de agenda moet worden toegevoegd, maar juist als een kleine onderbreking van het voortdurend AAN staan.

 

Want misschien vraagt aandacht voor elkaar niet altijd om meer tijd. Maar begint het gewoon met een kleine oefening:

 

Door in het moment te zijn. Ook als het druk is. En te realiseren: niet alles wat zich aandient, vraagt om een reactie.